Kısa cevap
Sriracha; kırmızı acı biber, sarımsak, sirke, şeker ve tuzla yapılan acı-ekşi-tatlı bir sos. Adını Tayland’ın Si Racha kasabasından alıyor. Bugün dünyada en bilinen versiyonu, 1980’den beri Kaliforniya’da üretilen yeşil kapaklı, horozlu şişe: Huy Fong Sriracha. Acılığı yaklaşık 2.200–2.500 Scoville, yani orta; bir jalapeño kadar.
Sriracha nerenin sosu?
Sriracha bir Tayland sosu. Si Racha’da onu deniz ürünleriyle yerlerdi; Uzakdoğu’da restoranların masasında, bizdeki kebapçılarda acılı ezme nasıl duruyorsa öyle dururdu. Amerika’ya taşıyan ise Çin kökenli Vietnamlı bir göçmen oldu: David Tran. 1980’de Los Angeles’ta Huy Fong Foods’u kurdu, şirkete kendisini Vietnam’dan çıkaran geminin adını verdi. Şişedeki horoz da Tran’ın doğduğu horoz yılından geliyor. Öyle ki şirketi büyütmeden önce sosları arabasının bagajında satarak geçindiği bile anlatılır.
Amerika’nın ilk acı sos markası Tabasco 1868’de Louisiana’da kurulmuştu. Tran’ın sosu ise ilk günden beri tarifini değiştirmeden, sessizce büyüdü ve 2000’lerin ortasında Amerika’nın dikkatini çekti; etkisini anlamak için insanoğlunun yirmi yıla ihtiyacı vardı.
Sriracha’nın içinde ne var?
Huy Fong’un etiketine göre: kırmızı acı biber (jalapeño), şeker, tuz, sarımsak, damıtılmış sirke, potasyum sorbat, sodyum bisülfit ve ksantan zamkı. Renklendirici yok; bu yüzden biberin olgunluğuna göre bir parti daha koyu, bir parti daha soluk kırmızı olabiliyor.
Sriracha kaç Scoville? Acılık ölçeği
Her şey, ilaç şirketi Parke-Davis’te çalışan Amerikalı Wilbur Scoville’in 1912’de yaptığı “Scoville Duyu Testi” ile başladı. Biberi acı yapan kapsaisinin etkisini ölçtü ve bugün de kullandığımız Scoville ölçeğini oluşturdu: tatlıdan, zehir diyebileceğimiz en acıya kadar.
| Biber ya da sos | Scoville (SHU) |
|---|---|
| Dolmalık biber | 0 |
| Huy Fong Sriracha | ~2.200–2.500 |
| Tabasco | 2.000–5.000 |
| Jalapeño | 2.500–8.000 |
| Halep (Aleppo) biberi | ~10.000 |
| Cayenne | 30.000–50.000 |
| Tay biberi (bird’s eye) | 50.000–100.000 |
| Habanero | 100.000–350.000 |
| Hayalet biber | 1.000.000+ |
| Carolina Reaper | 2.200.000+ |
| Pepper X | 2.693.000+ |
| Saf kapsaisin | 16.000.000 |
Sriracha neden bu kadar sevildi?
Damakların “yalan söylemem” özelliği ve popüler kültürün muhteşem bileşkesi diyerek özetleyebilirim herhalde. Aralık 2009’da dünyaca ünlü yemek dergisi Bon Appétit, sriracha’yı 2010’un yılın malzemesi seçerek ününü taçlandırdı.
Tamam ama neydi bu sosun özelliği? Sade, uyumlu, dengeli oluşu; neye koyarsanız koyun dildeki bütün duyargaları çalıştırması. O biberin acılığı, sarımsağın tadı, şekerin iştah açması… Şöyle demekten hiç gocunmuyorum: Ketçap öldü, yaşasın Sriracha!
Sriracha nerede kullanılır?
Uzakdoğu yemekleri ve etle çok uyumlu olduğunu tahmin edersiniz. Birkaç fikir:
- Noodle, pho, ramen ve kızarmış pilavda
- Yumurtada: sahanda, menemen, omlet
- Burgerde: mayonezle karıştırıp sriracha mayo yap
- Izgara et ve tavukta, marinatta
- Kokteylde: Bloody Mary, çilekli margarita
- Tuzla karıştırıp sriracha tuzu olarak
- Cipste ve patates kızartmasında
Kokteylde,
tuzla karıştırarak,
cipsle,
ve tabii ki Bloody Mary ile.
Türkiye’de sriracha var mı?
Huy Fong’un orijinali Türkiye’de hâlâ yok. Amerika’da da işler karışık: Huy Fong’un eski jalapeño üreticisiyle davası 2026’da hâlâ sürüyor, üretim defalarca durdu ve bence koca imparatorluk çökmenin eşiğinde. Bu boşluğu gören başka markalar, örneğin Tabasco, kendi sriracha’larını çıkardı. Türkiye’de markette bulduğunuz sriracha’lar bu markaların ürünleri; Huy Fong’u birebir tutmasa da fikir verir. En iyisi aşağıdaki tarifle evde yapmak.
Evde sriracha tarifi
Fermantasyon kısmı hariç, orijinalin hızlı bir kopyası. Blender, süzgeç ve bir saat yeterli. Video Bosch Home Türkiye’nin #EnGüzeliEvde serisi için çekildi.
Tarif
Evde Sriracha (Hızlı Acı Sos)
- Hazırlık60 dk
Malzemeler
- 400 g kırmızı acı biber (etli, jalapeño ya da fresno benzeri)
- 50 g sarımsak
- 25 g tuz
- 50 g sirke
- 25 g şeker
Ekipman
Blender, ince süzgeç, küçük tencere, sterilize cam şişe ya da kavanoz
Yapılışı
- Biberlerin sap kısımlarını kesip ayıklayın; biberleri, soyulmuş sarımsakları ve tuzu blendera koyun.
- Önce en düşük hızda, sonra en yüksek hızda pürüzsüz, krema kıvamına gelene kadar çekin; arada spatulayla kenarlardaki malzemeyi bıçaklara doğru itin.
- Karışımı ince bir süzgeçten geçirin; kabuk ve çekirdekler süzgeçte kalsın (bunlardan toz acı biber yapılabilir).
- Süzülen sosa sirke ve şekeri ekleyin. Ocağın en kısık gözünde, küçük fokurtular çıkana kadar ısıtın; kaynatmayın, üstte biriken köpüğü alın.
- Şeker eriyince sterilize edilmiş şişe ya da kavanozlara doldurun; soğuyunca buzdolabında saklayın.
Notlar
- Orijinal sriracha fermente edilir; bu tarif fermantasyonsuz, hızlı bir kopyadır.
- Koruyucu yok ama bol tuz ve sirke sayesinde buzdolabında benim deneyimimde 6–8 ay bozulmadan duruyor. Kapların sterilizasyonu önemli.
Fabrika kokusu davası ve kıtlık yılları
Ekim 2013’te Irwindale belediyesi, fabrikadan yayılan acı biber kokusunun çevrede yaşamı zorlaştırdığı gerekçesiyle Huy Fong’a dava açtı. David Tran düzenlemeler yaptı, dava Mayıs 2014’te geri çekildi ve olay markanın ününe bir kez daha ün kattı. 2022’de Meksika’daki kuraklık biber hasadını vurdu, üretim durdu; 2023’te raflar boşaldı. 2024’te biberler fazla yeşil geldiği için üretim birkaç ay yine durdu.
Sık sorulanlar
Sriracha ne demek?
Tayland’daki Si Racha kasabasının adı; sos adını oradan alıyor. “Sriracha flavoured” da “sriracha aromalı” demek.
Sriracha nasıl okunur?
Yaygın okunuşu “siri-ra-ça”.
Sriracha çok acı mı?
Hayır, orta acı: 2.200–2.500 Scoville, jalapeño seviyesinde.
Sriracha ile Tabasco arasındaki fark ne?
Tabasco sirke ağırlıklı, ince ve ekşi; sriracha sarımsaklı, şekerli ve koyu kıvamlı.
Sriracha’nın içinde ne var?
Acı biber, şeker, tuz, sarımsak, sirke ve koruyucular.
Bu da benden size gelsin.
